Sucha skóra u niemowlaka

Mniejszy stopień dojrzałości poszczególnych warstw skóry najmłodszych dzieci sprawia, że charakteryzuje się ona w tym wieku większą wrażliwością, skłonnością do podrażnień i odczynów alergicznych.

Definicja pojęcia „sucha skóra”

Suchość skóry zwykle wyraża się szorstkością, zmatowieniem, pękaniem i złuszczaniem naskórka, czasami zaczerwienieniem. Zmianie wyglądu towarzyszy różnie nasilony świąd i uczucie napięcia, a nawet bolesność, co w przypadku niemowląt wyrażać się może niepokojem, drażliwością i płaczem oraz zaburzeniami snu.

Dlaczego skóra przestaje być przyjemna w dotyku?

Za suchość skóry odpowiada głównie stan warstwy rogowej – zewnętrznej części naskórka. Warstwa rogowa składa się z kilku warstw spłaszczonych komórek, które u małych dzieci nie układają się dachówkowato na powierzchni i nie przylegają tak ściśle do siebie jak u osoby dorosłej. Zawiera ona keratyny (białka wytwarzane przez komórki naskórka), naturalny czynnik nawilżający (NMF – Natural Moisturizing Factor) oraz lipidy. NMF odpowiada za wiązanie wody oraz wpływa na elastyczność skóry. Płaszcz lipidowy pokrywający powierzchnię naskórka ma działanie „okluzyjne” i jego rolą jest ochrona przed utratą wody z warstwy rogowej. W wyniku zmniejszenia ilości i składu lipidów, obniżenia zawartości wody oraz zaburzeń rogowacenia dochodzi do powstawania objawów suchości skóry.

Etiologia suchej skóry

Pojawienie się suchości skóry często wynika z niekorzystnych warunków otaczającego środowiskowa, którymi mogą być: 

– niewłaściwe lub nadmierne zabiegi higieniczne: długie kąpiele, zwłaszcza w gorącej wodzie z zawartością chloru, stosowanie silnie odtłuszczających, zasadowych mydeł, żeli i płynów mających w składzie detergenty; 

– długie przebywanie w niskiej lub wysokiej temperaturze otoczenia, szczególnie przy małej wilgotności (klimatyzacja, centralne ogrzewanie); 

– nadmierna dawka promieniowania ultrafioletowego (opalanie). 

Suchość skóry występuje w chorobach wynikających z zaburzeń rogowacenia, jak rybia łuska i rogowacenie mieszkowe, w łuszczycy, a także w atopowym zapaleniu skóry (AZS). U maluchów cierpiących na AZS stwierdzono defekt bariery naskórkowej, w tym zaburzenia metabolizmu i składu lipidów warstwy rogowej oraz zmniejszenie powstawania naturalnego czynnika nawilżającego (NMF), co prowadzi do zwiększonej utraty przeznaskórkowej wody (TEWL). 

Dla wszystkich dzieci, które mają suchą skórę, istotne znaczenie ma odpowiednia pielęgnacja, której celem jest przywrócenie fizjologicznej czynności naskórka.

Co robić, aby kąpiel była mniej ryzykowna?

W krótkim czasie po wyjściu z kąpieli dochodzi do znacznego odwodnienia skóry, wynikającego z szybkiego odparowania wody z warstwy rogowej. W związku z powyższym kąpiele dziecka powinny się odbywać 2–3 razy w tygodniu, w letniej wodzie (34°C – 36°C), z użyciem łagodnego środka myjącego, tzw. syndetu. Po krótkiej (kilka minut) kąpieli skórę należy delikatnie osuszyć ręcznikiem przez dotyk, a nie przez pocieranie. W dalszej kolejności powinno się jak najszybciej nałożyć odpowiedni środek kosmetyczny (emolient).

Korzystna rola emolientów

Emolienty są to środki do stosowania zewnętrznego, mające za zadanie utrzymanie prawidłowego nawilżenia i elastyczności skóry. Ich działanie polega na utworzeniu na powierzchni naskórka filmu lipidowego, utrudniającego ucieczkę wody. W ich składzie nie powinno być substancji zapachowych, barwników, czy środków konserwujących. 

Oprócz działania zwiększającego wiązanie wody w warstwie rogowej oraz regenerującego płaszcz lipidowy, emolienty mają działanie przeciwzapalne i zmniejszające świąd. 

Preparaty pielęgnacyjne mają różny skład i występują w wielu postaciach: balsamy, fluidy, lotiony, kremy, maści itp. Należy je dobrać do wieku, stanu skóry i indywidualnych potrzeb dziecka. Efekt działania emolientu utrzymuje się przez 4–6 godzin, w związku z powyższym zaleca się ich stosowanie nawet do 4 razy dziennie.

Odpowiednie ubranie, dieta i… masaż

Należy wybierać dla dziecka miękkie bawełniane ubranka, bez uwierających elementów. Najlepiej w jasnych naturalnych kolorach, ponieważ barwniki (zwłaszcza ciemne) mogą działać drażniąco. To samo dotyczy pościeli, ręczników i odzieży opiekunów, które mają kontakt ze skórą dziecka. Warto zwrócić uwagę na właściwe pranie tych rzeczy w specjalnych hipoalergicznych środkach i stosowanie dodatkowego płukania. Niewskazane są oczywiście pachnące płyny zmiękczające! 

Aby zmniejszyć problem suchości skóry, istotna jest prawidłowa dieta, polegająca na zapewnieniu dostatecznego nawodnienia organizmu oraz witamin (szczególnie wit. A) i nienasyconych kwasów tłuszczowych. 

Dla dzieci z suchą i swędzącą skórą przydatne mogą być różne uspokajające rytuały. Jednym z nich jest delikatny masaż z użyciem emolientu, którego rozprowadzenie w taki przyjemny sposób ma dodatkowe działanie wyciszające i relaksujące.