SPF – najważniejszy wskaźnik ochrony przed słońcem. Jak wybrać odpowiedni dla swojej skóry?

Czym jest SPF? 

SPF (Sun Protection Factor) to wskaźnik ochrony przeciwsłonecznej przed promieniowaniem UVB.

Określa, ile razy większa dawka promieniowania UVB jest potrzebna do wywołania rumienia na skórze zabezpieczonej filtrem w porównaniu do skóry niechronionej.

Warto jednak pamiętać, że minimalna dawka rumieniowa jest indywidualna dla każdej osoby, dlatego w badaniach stosuje się uśrednione wyniki uczestników. 

Aby lepiej zrozumieć, czym jest SPF spójrz na przykład: Jeśli na Twojej skórze pojawiłby się rumień po 10 minutach ekspozycji na słońcu, zastosowanie filtra SPF 25, w odpowiedniej ilości, wydłuży ten czas 25-krotnie, czyli do 250 minut (ok. 4 godzin). 

Uwaga❗️Zastosowanie filtra nie oznacza pełnej ochrony przed słońcem, ponieważ wartości SPF ustalane są w warunkach laboratoryjnych. W praktyce filtr może ścierać się przez pocenie czy kontakt z odzieżą. Dlatego kluczowa jest regularna reaplikacja, co 2-3 godziny dla skutecznej ochrony. Aby zapewnić pełną ochronę, warto zwrócić uwagę na ilość aplikowanego kosmetyku z filtrem, ponieważ wiele osób nakłada go zbyt mało, co znacząco zmniejsza jego skuteczność.

Pamiętaj, że SPF dotyczy głównie UVB, a ochrona przed UVA jest równie istotna i ma osobne oznaczenia, takie jak PA lub PPD, czy symbol UVA w kółeczku.

 

Więcej informacji na ich temat znajdziesz tutaj: Nie tylko SPF - co oznaczają symbole na produktach przeciwsłonecznych?

 

Jakie są różnice między promieniowaniem UVA a UVB? 

 

Promieniowanie UV (inaczej ultrafioletowe) stanowi niewielką część promieniowana słonecznego, które dociera do powierzchni Ziemi. Obejmuje kilka rodzajów długości fal. 

Na tej podstawie możemy wyróżnić dwa rodzaje promieniowania, które bezpośrednio na nas oddziałują: 

🌞 UVA – „aging”

Odpowiada głównie za fotostarzenie – zwiększa produkcję wolnych rodników i sprzyja powstawaniu stresu oksydacyjnego, który przyspiesza fotostarzenie skóry. Przenika głęboko w skórę i działa przez cały rok, nawet przez chmury i szyby.

🔥 UVB – „burning”

Wywołuje oparzenia słoneczne i to przed nim chroni wskaźnik SPF. Jego natężenie jest największe w porach wiosennych i letnich.

Warto pamiętać, że skuteczna ochrona przeciwsłoneczna powinna obejmować zarówno UVB, jak i UVA. Więcej o rodzajach promieniowania UV przeczytasz TUTAJ.

Wartości SPF i ich znaczenie 

Żaden film nie chroni w 100%, jednak im wyższy faktor SPF, tym skuteczniejsze zabezpieczenie przed szkodliwym działaniem promieniowania UV. 

• SPF 10 → chroni w ok. 90% przed promieniowaniem UVB,  
• SPF 15 → chroni w ok. 93%; 
• SPF 20 → chroni w ok. 95%; 
• SPF 30 → chroni w ok. 97%; 
• SPF 50 → chroni w ok. 98%. 

Na kosmetykach można również spotkać oznaczenie SPF 50+, które sugeruje jeszcze większy stopień ochrony. 

Warto zauważyć, że: 

• SPF 6 i 10 to niska ochrona; 
• SPF 15, 20 i 25 to umiarkowana ochrona; 
• SPF 30 i 50 to wysoka ochrona 
• SPF 50+ bardzo wysoka. 

Czy warto stosować SPF 100?

Oznaczenie SPF 100 można znaleźć w produktach sklasyfikowanych jako wyroby medyczne. W takich przypadkach producenci mają możliwość precyzyjnego określenia poziomu ochrony na opakowaniu. W praktyce SPF 100 nie zapewnia dwukrotnie większej ochrony niż SPF 50, a różnica w ilości pochłanianego promieniowania jest niewielka. 

Nie ma kremu z SPF, który zapewni całkowitą ochronę przed szkodliwym działaniem UV, dlatego warto pamiętać o nakryciu głowy, okularach przeciwsłonecznych, unikaniu nadmiernej ekspozycji (szczególnie w godzinach szczytu) oraz regularnym reaplikowaniu kremu z filtrem, by zapewnić stałą ochronę. 

Jaki kosmetyk z SPF wybrać? 

Na co dzień najczęściej rekomendowany jest SPF 30 lub SPF 50 i 50+, w zależności od typu skóry i czasu ekspozycji na słońce.

Wybierając SPF, weź pod uwagę:

• typ i rodzaj skóry, 
• wrażliwość na słońce, 
• rodzaj zaplanowanych aktywności, 
• czas ekspozycji na promieniowanie UV. 

Planujesz dłuższy pobyt na świeżym powietrzu lub dzień na plaży?

→ Wybierz filtr przeciwsłoneczny o wyższym SPF.

Czeka Cię aktywność fizyczna lub kąpiel w wodzie?

→ Postaw na wodoodporne kremy i sportowe filtry, które charakteryzują się większą trwałością oraz odpornością na ścieranie. 

Szukasz idealnego SPF pod makijaż?

→ Na co dzień postaw raczej na lekki, nietłusty filtr, który szybko się wchłania i nie obciąża skóry. Dobrze sprawdzą się formuły wodne, np. w formie żelu, które nie pozostawiają tłustego filmu i nie rolują się pod makijażem. 

Masz jasną, wrażliwą skórę lub naczyniową skórę?

→ Postaw na SPF 50 i SPF 50+. To wartości, które doskonale sprawdzą się również dla skóry z piegami, znamionami czy tendencją do przebarwień. Jeśli w pielęgnacji stosujesz kosmetyki rozjaśniające przebarwienia, ochrona przeciwsłoneczna powinna być jej nieodłącznym elementem. 

Jak dobrać SPF do fototypu skóry?

Fototyp określa naturalną reakcję skóry na promieniowanie UV.

• Fototyp I–II (bardzo jasna karnacja) – zalecany SPF 50 lub 50+
• Fototyp III (jasna/oliwkowa skóra) – minimum SPF 30, przy intensywnej ekspozycji SPF 50
• Fototyp IV–VI (ciemniejsza karnacja) – minimum SPF 30, choć SPF 50 daje większy margines bezpieczeństwa

Niezależnie od fototypu warto pamiętać, że żadna wartość SPF nie zapewnia pełnej ochrony, dlatego kluczowa jest odpowiednia ilość produktu i regularna reaplikacja.

Jaką formę kosmetyku z SPF wybrać? 

Na rynku są dostępne różne formy ochrony przeciwsłonecznej, odpowiadające na indywidualne potrzeby i preferencje. Można wybrać takie kosmetyki z SPF, jak: 

• krem – najbardziej uniwersalna forma SPF, często też nawilża. Obecnie kremy z filtrem potocznie określa się SPF-ami; 
• balsam – ma lżejszą formułę niż krem, który często zawiera składniki nawilżające, np. masła i oleje roślinne;
• sztyf – kompaktowy, poręczny i precyzyjny do aplikacji na newralgiczne miejsca (nos, uszy, blizny, pieprzyki); wygodny do reapliakcji. Może służyć jako alternatywa dla pomadki ochronnej z filtrem.
• spray – szybki w aplikacji, świetny do nakładania na duże partie ciała, ale wymaga równomiernego rozprowadzenia; 
• mgiełka - ultralekka i odświeżająca, idealna do reaplikacji na makijaż i dla osób, które cenią niewidoczną ochronę; 

Coraz większą popularność zyskują również koreańskie kosmetyki z SPF, które często zawierają lekkie, nawilżające formuły, nie bielą skóry i dobrze sprawdzają się pod makijażem. 

Każda z tych form kosmetyków z SPF ma swoje zalety – wybór zależy od indywidualnych potrzeb, rodzaju skóry i stylu życia. 

Czy kosmetyki z SPF należy stosować przez cały rok?

Tak, po kremy z filtrem warto sięgać nie tylko latem. Wiosną i jesienią skóra również jest narażona na promieniowanie UV przez większą część dnia, nawet przy pochmurnej pogodzie. Zimą ochrona także jest kluczowa, ponieważ śnieg i lód odbijają znaczną część promieni UV, zwiększając ryzyko uszkodzeń skóry. Niezależnie od pory roku warto dbać o ochronę przeciwsłoneczną. 

Niektóre osoby obawiają się, że codzienne stosowanie SPF może wpływać na syntezę witaminy D. To częste pytanie, dlatego szerzej omawiamy ten temat w osobnym artykule – sprawdź: Czy SPF blokuje syntezę witaminy D?

SPF na ciało, uszy, usta i... włosy?

Ochrona przeciwsłoneczna powinna obejmować nie tylko twarz, ale całe ciało. SPF do twarzy zwykle ma lżejszą konsystencję i składniki pielęgnujące dopasowane do potrzeb cery, natomiast na ciało wygodne są formuły w sprayu, balsamie lub mleczku, które ułatwiają aplikację na większe partie skóry.

Dłonie są szczególnie narażone na fotostarzenie i powstawanie przebarwień, dlatego warto regularnie stosować SPF także na tę okolicę. Nie zapominaj o ustach (balsam lub pomadka z SPF) oraz delikatnej skórze uszu.

Jeśli chodzi o włosy to nie można określić dla ich wskaźnika SPF. Filtry UV stosuje się głównie na skórę głowy, zwłaszcza w okolicy przedziałka. Aby chronić włosy przed promieniowaniem UV i blaknięciem koloru, warto nosić kapelusz lub stosować mgiełki i olejki ochronne.

SPF dla dzieci i kobiet w ciąży 

Ochrona przed szkodliwym działaniem promieniowania UV jest istotna niezależnie od płci i wieku. Szczególnie warto jednak, by zadbały o nią kobiety w ciąży oraz rodzice małych dzieci.

Jaki SPF dla kobiet w ciąży?

W okresie ciąży warto wybierać produkty z wysokim wskaźnikiem SPF, zapewniające również ochronę przed UVA, światłem niebieskim HEV i podczerwonym IR. Dobrze, aby formuła zawierała antyoksydanty, neutralizujące wolne rodniki i wspierające profilaktykę przebarwień. Ze względu na zwiększoną wrażliwość skóry najlepiej sprawdzą się preparaty bezzapachowe, przeznaczone do skóry wrażliwej.

Jaki SPF dla dzieci?

Skóra dziecka jest cieńsza i ma mniej melaniny - pigmentu, który chroni przed szkodliwym działaniem promieni słonecznych. Zaleca się stosowanie kosmetyków o wysokiej ochronie – co najmniej SPF 50 – zapewniających ochronę zarówno przed UVB i UVA.

Kosmetyki dla dzieci często bazują na filtrach mineralnych, takich jak tlenek cynku (INCI: Zinc Oxide) i dwutlenek tytanu (INCI: Titanium Dioxide), które mają mniejszy potencjał alergizujący. Pomocnym rozwiązaniem bywa także dodatek barwnika–markera, który ułatwia równomierną aplikację filtra na skórę.

Regularne stosowanie filtrów przeciwsłonecznych od najmłodszych lat pomaga chronić delikatną skórę dziecka i zmniejsza ryzyko uszkodzeń posłonecznych w przyszłości.

Jak poprawnie aplikować kosmetyki z SPF?

Aby skutecznie chronić skórę przed słońcem i dbać o jej zdrowy wygląd, kluczowy jest nie tylko wybór odpowiednich filtrów, ale też ich prawidłowe stosowanie. 

✔️ Aplikacja SPF na twarz

• Nakładaj odpowiednią ilość – najlpiej taką odpowiadającej długości dwóch palców (wskazującego i środkowego) lub ok. 1-1,25 g na twarz. 
• Aplikuj 20 minut przed wyjściem – filtr potrzebuje czasu, by wchłonąć się i stworzyć ochronną barierę. 
• Pamiętaj o wszystkich odsłoniętych miejscach – zabezpiecz także szyję, uszy i skórę głowy, szczególnie przedziałek. 
• Chroń usta – używaj balsamu lub pomadki z SPF, by zapobiec ich przesuszeniu i poparzeniom. 

✔️ Aplikacja SPF na ciało

Aby skutecznie chronić skórę przed słońcem, warto stosować zasadę łyżeczki, czyli prostą metodę odmierzania odpowiedniej ilości kremu z filtrem. Przyjmuje się, że 1 łyżeczka (ok. 5 ml) odpowiada ilości potrzebnej do pokrycia określonej partii ciała. Łącznie powinno się zużyć około 7 łyżeczek SPF na całe ciało, co daje ok. 35 ml produktu. 

Jak rozdzielić filtr? 1 łyżeczka na: 

• twarz, szyję, uszy i dekolt, 
• każdą rękę (przód i tył), 
• brzuch i klatkę piersiową, 
• plecy, 
• każdą nogę (przód, tył, pośladki). 

Metoda łyżeczkowa to precyzyjny sposób odmierzania kosmetyków z filtrami UV, zapewniający ich skuteczność. Na podobnej zasadzie działają także inne metody, takie jak strzykawkowa, kieliszkowa czy z użyciem miarek kuchennych – wszystkie pomagają w nałożeniu odpowiedniej ilości kosmetyku SPF na poszczególne partie ciała. 

👉🏼 Ważne: Aby zapewnić rzeczywistą ochronę, należy reaplikować krem co 2–3 godziny, a w chłodniejszych miesiącach co 4-5 godzin. Regularne ponawianie aplikacji jest również szczególnie zalecane podczas bezpośredniej ekspozycji na słońce, np. wypoczynku na plaży. Pot, woda i tarcie mogą usuwać filtr, osłabiając jego działanie. Nawet jeśli nie widać oparzeń, promienie UV wciąż oddziałują na skórę. Regularna reaplikacja to podstawa skutecznej ochrony przed promieniami UV.

FAQ - najczęściej zadawane pytania

Jak wybrać najlepszy SPF dla siebie?

Wybór SPF zależy przede wszystkim od typu skóry, planowanej ekspozycji na słońce oraz warunków pogodowych. Na co dzień najczęściej rekomendowany jest SPF 50, natomiast przy długim przebywaniu na świeżym powietrzu bezpieczniejszym wyborem będzie SPF 50 lub 50+. Im jaśniejsza i bardziej wrażliwa skóra, tym wyższa ochrona jest wskazana.

Czy SPF chroni przed nowotworami skóry?

Regularne stosowanie kremów z filtrem SPF zmniejsza ryzyko uszkodzeń DNA komórek skóry wywołanych promieniowaniem UV, co ma znaczenie w profilaktyce nowotworów skóry.

Czy wyższa wartość SPF oznacza dwukrotnie lepszą ochronę?

Nie. Różnica między SPF 30 a SPF 50 nie jest dwukrotna. Wyższa wartość SPF oznacza większy procent blokowanego promieniowania UVB, ale nie zapewnia pełnej ochrony.

Czy można opalić się, stosując krem z filtrem SPF 50?

Tak. Nawet SPF 50 nie blokuje 100% promieniowania UV, dlatego opalenizna jest możliwa – jednak ryzyko oparzeń słonecznych i poparzeniami słonecznymi jest mniejsze.

Czy krem przeciwsłoneczny zapobiega powstawaniem przebarwień?

Tak. Ochrona przeciwsłoneczna ogranicza powstawaniem przebarwień wywołanych promieniowaniem UVA i UVB.

Czy należy stosować SPF w pochmurne dni?

Tak. Promieniowanie UVA przenika przez chmury, dlatego codzienna ochrona skóry jest zalecana przez cały rok.

Czy stosując kosmetyk z SPF można się opalić?

Tak, im wyższa ochrona, tym opalenizna może być nieco słabsza, ale bez podrażnień czy poparzeń skóry. Stopień opalenizny jest zależny również od innych czynników, jak czas ekspozycji na słońce. 

Bibliografia

1. J. Narbutt, H. Wolska, A. Kaszuba, A. Langner, A. Lesiak, J. Maj, W. Placek, A. Reich, L. Rudnicka, B. Zegarska; Fotoprotekcja. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego. Część 1: Promieniowanie ultrafioletowe i preparaty zawierające filtry UV, https://farmacja.cm.uj.edu.pl/cm/uploads/2021/05/PD_Art_32150-10-2-1.pdf [data dostępu: 04.03.25]. 
2. Mgr chemii kosmetycznej, kosmetolożka M. Krzyżostan, Ochrona przeciwsłoneczna Fakty i mity na temat działania filtrów słonecznych  https://cnb.drirenaeris.com/wp-content/uploads/2020/06/543d93f512746fe022b22cbc0233f7ab.pdf [data dostępu: 04.03.25]. 
3. G. Panek, B. Malara, Wpływ oddziaływania promieniowania ultrafioletowego oraz fotoprotekcji na proces starzenia się skóry. Ocena świadomości kosmetyczek i kosmetologów, Wydział Medyczny, Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa im. Wojciecha Korfantego w Katowicach, ul. Harcerzy Września 3, 40-659 Katowice, https://aestheticcosmetology.com/wp-content/uploads/2021/06/ACM-2021-03-vJ-Panek.pdf [data dostępu: 04.03.25]. 
4. K. Uzdrowska K., M. Górska-Ponikowska, Kosmetyka przeciwsłoneczna jako podstawowa ochrona przed fotostarzeniem, Pracownia Kosmetologii i Trychologii Medycznej, Katedra i Zakład Chemii Medycznej, Gdański Uniwersytet Medyczny https://aestheticcosmetology.com/wp-content/uploads/2022/12/ACM-2022-01-v7-Uzdrowska-PL.pdf [data dostępu: 04.03.25]. 
5. H. Bojarowicz, N. Bartnikowska, Kosmetyki ochrony przeciwsłonecznej. Część I. Filtry UV oraz ich właściwości, Probl Hig Epidemiol 2014, 95(3): 596-601 http://www.phie.pl/pdf/phe-2014/phe-2014-3-596.pdf [data dostępu: 04.03.2025].